De Wet normalisering rechtspositie ambtenaren: Werk aan de winkel voor interne mediators!

Dit keer geen interview maar een gesprek dat Monique Krabbendam en ik hadden met Fer Kousen en Liesbeth Begheijn. Monique is mijn collega en zij is secretaris van de Kamer rechtspositie van de bezwarencommissie in Vlaardingen. Op rechtspositioneel gebied gaat er voor ambtenaren veel gebeuren want op 1 januari 2020 treedt de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren in werking en dan schakelen we over naar een arbeidscontract. We hebben nu als ambtenaren een eenzijdige aanstelling en zijn gewend dat er besluiten genomen worden waar we bezwaar tegen in kunnen dienen. Dat gaat bijvoorbeeld over een beoordeling, disciplinaire maatregel, schorsing of verlof. Een arbeidsovereenkomst werkt anders. Daar heb je die besluiten niet. Als er een conflict is ga je naar de kantonrechter, een laagdrempelige bezwarencommissie is er niet en of er in plaats daarvan een geschillencommissie komt is nog niet bekend. Fer en Liesbeth, beide interne mediator bij het Expertisecentrum Organisatie & Personeel (ECO&P) van het Ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties vertelden mij tijdens een bijeenkomst dat deze ontwikkeling bij ECO&P heeft geleid tot hernieuwd enthousiasme voor het aanbod van interne mediation. Dat spreekt mij als intern mediator van de gemeente Vlaardingen natuurlijk aan. Alle reden om met Monique naar Fer en Liesbeth te gaan en ervaringen uit te wisselen.

Vertel eens, geeft de Wet normalisering aan interne mediation nieuwe energie?

Fer: “Dat weten we nog niet maar we hopen het wel. We hopen dat er aansluiting bij gezocht wordt. We merken dat mediation meer in de belangstelling komt doordat de Wet normalisering er komt en het een mooie vorm is om iets aan arbeidsconflicten te doen. Je hoeft dan niet naar de kantonrechter en ook niet daarna in hoger beroep.”
Liesbeth: “Het is tweeledig, de Wet normalisering én dat mediation in het Regeerakkoord is opgenomen. Dat maakt beide dat mediation weer aandacht krijgt. Wij als interne mediators anticiperen op de Wet. Bij het ECO&P hebben we het Portaal Arbeidskwesties (PAK). Medewerkers, leidinggevenden en HR-adviseurs die een conflict hebben of als derde betrokken zijn bij een conflict kunnen zich melden bij dit portaal. We bieden verschillende vormen van conflictbemiddeling aan. Bijvoorbeeld conflictcoaching, een gesprek onder begeleiding of mediation. We zijn druk doende om het PAK, mede gelet op de Wet normalisering in 2020 , verder te ontwikkelen. Ik denk dat het preventieve steeds belangrijker wordt. De gang naar de kantonrechter lijkt hoogdrempeliger. Het is echt anders dan de naar de bezwarencommissie gaan.”

De Wet normalisering en de Algemene wet bestuursrecht, waar merken we het verschil?

Monique: “de natuurlijke ijkmomentjes, de formele Awb besluiten waarbij een conflict duidelijk wordt, vervallen. Je hebt als werkgever niet meer zulke besluiten waarmee een formeel traject in gang wordt gezet. Hoe ga je ervoor zorgen dat een conflict toch tijdig onderkend wordt? Bij ons in Vlaardingen proberen we altijd in gesprek te gaan met een medewerker die bezwaar heeft ingediend tegen een rechtspositioneel besluit. Dat gesprek moet ook op gang komen als we op grond van een arbeidsovereenkomst werken.“

Liesbeth: ”Waar wij naar toe willen is dat een conflict zo snel mogelijk wordt gesignaleerd en dat het in een zo vroeg mogelijk stadium wordt opgepakt. We bieden trainingen aan. Dat doen we intern en extern, voor HR-adviseurs, vertrouwenspersonen en voor managers. We geven presentaties en gaan zoveel mogelijk de boer op met conflicthantering in de breedste zin van het woord.”

Monique: “Het is in het nieuwe stelsel belangrijk dat je als werkgever/leidinggevende gevoelig bent voor spanningshaarden die er zijn.”

Liesbeth: “Precies, daar zijn onze trainingen nu op gericht. Met name op die signalering.”
Fer: “Je kunt je als leidinggevende ook achter de formele besluiten verschuilen. Je neemt een besluit en het is klaar. Pas op het moment dat een formeel bezwaar is ingediend wordt geprobeerd het conflict op te lossen. Dat er in de toekomst geen besluit meer wordt genomen betekent niet dat je het mogelijke conflict dan maar moet laten zitten.”

Liesbeth: “Je moet veel voorlichting geven, dat is de manier. Laten inzien dat het belangrijk is ogen en oren open te houden en het gesprek aan te gaan. Eigenlijk is het heel simpel.”

Fer: “Het met elkaar in gesprek gaan wordt urgenter omdat de besluitencultuur verdwijnt. Het civiele arbeidsrecht is daar al lang aan gewend. Het kan best zijn dat we nog veel kunnen leren van het gewone arbeidsrecht. Daar gebeurt veel meer met conflicthantering dan we denken. Gevoelsmatig denk ik dat bij arbeidsconflicten in de civiele sfeer veel eerder gepraat wordt dan geprocedeerd. Juist omdat de weg van de rechter hoogdrempelig is.”

Liesbeth vertelt over het PAK en de verdere ontwikkeling daarvan met het oog op de nieuwe rechtpositie voor ambtenaren met ingang van 1 januari 2020. Toen ze hierover plannen aan het maken waren, las Liesbeth het artikel van Dick Allewijn, bijzonder hoogleraar Mediation aan de Vrije Universiteit te Amsterdam, “Bericht uit de toekomst” in het Tijdschrift Conflicthantering (TC) . Hij beschrijft een advocatenkantoor met een conflictportal. Een cliënt moet eerst een online vragenformulier invullen over de verschillende aspecten van de kwestie die speelt. Daarna bepaalt de cliënt samen met een medewerker van het intakebureau wat de beste aanpak is. Desgewenst wordt de wederpartij bij het gesprek betrokken.

Liesbeth: “Wat Dick Allewijn ziet als ideaal toekomstbeeld sluit aan op onze nieuwe werkwijze. We hadden het bedacht en toen kwam ik dit artikel tegen. Hoe leuk is dat!”

Verder zegt Liesbeth wat in alle interviews met interne mediators naar voren komt: “Heel belangrijk is dat je de steun hebt van je management. Zij moeten het willen, dat is de basis. Cruciaal. Ik ben nog nooit iemand tegen gekomen die tegen conflicthantering was. Iedereen wil zo snel mogelijk zijn conflict oplossen, uit de weg ruimen. Met zo min mogelijk tijd, geld en energie. Daar zit het niet in. Maar het ook echt doen en volhouden, dat is lastig. Je moet er altijd aandacht voor blijven vragen.”

Geïnspireerd zijn Monique en ik weer in Vlaardingen aan het werk gegaan. In Vlaardingen zijn we gewend persoonlijk contact op te nemen als een bezwaar wordt ingediend. We zullen dat binnen onze eigen organisatie blijven uitdragen, overtuigd dat dit vroege persoonlijke contact belangrijk is bij het erkennen en oplossen van conflicten. Hierbij ook een oproep aan juristen, interne mediators en anderen van organisaties die met de omslag van ambtenaar naar “gewone werknemer” te maken krijgen: Vergeet de voorfase niet, het vroeg (h)erkennen van een conflict is na 2020 belangrijker dan ooit!

Oktober 2018